1. Nhồi máu cơ tim có thể chữa được không?
Với sự phát triển của y học hiện đại, nhồi máu cơ tim không còn đồng nghĩa với dấu chấm hết, nhưng mức độ hồi phục của người bệnh phụ thuộc rất nhiều vào thời điểm phát hiện, tốc độ cấp cứu và phương pháp điều trị. Có thể nói, đây là “cuộc chiến với thời gian”: càng điều trị sớm, khả năng cứu sống cơ tim càng cao và nguy cơ để lại di chứng càng thấp.
Khi một nhánh động mạch vành bị tắc nghẽn, phần cơ tim được nuôi bởi nhánh đó sẽ nhanh chóng thiếu oxy. Sau 20 - 30 phút thiếu máu hoàn toàn, tế bào cơ tim bắt đầu hoại tử không thể hồi phục. Vì vậy, nếu người bệnh được đưa đến bệnh viện trong “thời gian vàng” (3 - 6 giờ đầu), khả năng cứu vãn vùng cơ tim bị tổn thương sẽ cao hơn nhiều. Trong giai đoạn này, các bác sĩ có thể áp dụng những biện pháp như tiêu sợi huyết, nong mạch và đặt stent hoặc phẫu thuật bắc cầu động mạch vành, giúp tái thông dòng máu nuôi tim và hạn chế tối đa hoại tử cơ tim.
2. Cách sơ cứu khi bị nhồi máu cơ tim
Nếu bạn là bệnh nhân
- Ngưng mọi hoạt động ngay lập tức: Từ từ ngồi hoặc nằm ở tư thế nửa ngồi, nửa nằm tại nơi gần nhất có chỗ tựa lưng hoặc tựa đầu để thư giãn. Việc gắng sức lúc này sẽ làm cho cơ tim bị tổn thương nặng hơn. Bạn cần cởi bỏ áo khoác, cà vạt hoặc khăn đang đeo trên người để giảm bớt cảm giác khó thở, mệt mỏi.
- Giữ bình tĩnh: Khi cơn nhồi máu cơ tim xuất hiện, bạn thường cảm thấy sợ hãi và mất bình tĩnh. Điều này càng làm cho tình trạng thiếu máu cơ tim trở nên trầm trọng hơn. Sự bình tĩnh sẽ giúp bạn xử lý tình huống một cách hiệu quả hơn.
Cần liên lạc ngay với trạm vận chuyển cấp cứu (115). Nếu không có điều kiện, cần có người nhà vận chuyển bệnh nhân. Không khuyến cáo bệnh nhân tự động lái (đi) xe đến bệnh viện. - Dùng thuốc cắt cơn đau thắt ngực: Nếu được bác sĩ kê đơn Nitroglycerin hay Aspirin và mang thuốc theo bên người, bạn nên dùng ngay. Cách dùng Nitroglycerin là ngậm hoặc xịt dưới lưỡi. Với Aspirin, hãy nhai luôn 1 viên trong khi chờ đợi xe cấp cứu. Nhưng nếu trước đó, bác sĩ không kê đơn cho bạn hai loại thuốc này, bạn không nên tự ý uống. (4)
Nếu bạn là người xung quanh hoặc người nhà của bệnh nhân
Trường hợp người bệnh còn tỉnh táo:
- Gọi cấp cứu (115) ngay lập tức.
- Đặt người bệnh ở tư thế nửa nằm nửa ngồi, tựa lưng vào ghế hoặc gốc cây (nếu ở bên ngoài).
- Cởi bớt áo khoác, nới lỏng quần áo (cà vạt, khăn choàng cổ, nút áo, thắt lưng…) cho người bệnh thoải mái.
- Giúp người bệnh thả lỏng vai và cánh tay, nhắm mắt, hít thở nhẹ nhàng bằng mũi, không cố hít sâu và nín hơi nhằm hạn chế căng cơ, mệt tim. Cố gắng duy trì hơi thở chậm, đều như vậy đến khi xe cấp cứu đến nơi.
- Không xoa dầu lên ngực người bệnh.
- Nếu có sẵn thuốc bên người, ngậm dưới lưỡi nitrate hoặc xịt dưới lưỡi 2 lần Nitroglycerin dạng xịt nếu đau hoặc tức ngực. Nếu sau 5 phút mà người bệnh chưa giảm cơn đau ngực, có thể dùng thêm một liều nữa.
- Trường hợp bệnh nhân có thuốc aspirin, có thể nhai một viên aspirin 300mg hoặc uống dạng sủi để phòng cục máu đông. Tiếp đó, nhanh chóng đưa bệnh nhân đến bệnh viện ngay, tuyệt đối không trì hoãn vì chậm trễ sẽ làm mất thời gian vàng cứu cơ tim (trong vòng giờ đầu sau nhồi máu cơ tim).
Trường hợp người bệnh bất tỉnh:
Lúc này, người thân cần gọi cấp cứu (115) ngay lập tức. Trong thời gian chờ xe cấp cứu tới, có thể tiến hành sơ cứu theo cách:
Ép tim ngoài lồng ngực (Hồi sinh tim phổi – CPR): Tiến hành càng sớm càng tốt vì cứ mỗi 1 phút chậm trễ thì người bệnh mất đi 10% cơ hội được cứu sống. Nếu sau 10 phút ngưng tim mà chưa được cấp cứu thì cơ may sống của người bệnh rất ít.
- Đặt bệnh nhân nằm ngửa trên mặt phẳng cứng.
- Kiểm tra đường thở có dị vật hay chất nôn ói trong mũi miệng hay không, móc sạch ra; ngửa cổ để đường thở thông thoáng.
- Nếu bệnh nhân có ói thì nghiêng đầu sang một bên để tránh hít sặc vào phổi.
- Quỳ gối bên trái người bệnh, đặt 2 tay chồng lên nhau và đặt trước ngực giữa xương ức (khoảng giữa 2 vú, tính từ phần lõm cuối xương ức, lên 10cm). Dùng lực đủ mạnh của hai cánh tay, ép xuống khoảng 2/3 độ sâu của lồng ngực (ép xuống khoảng 3 – 5cm) rồi nới lỏng tay.
- Lặp lại động tác này liên tục 100 lần/phút (khoảng lần ép mỗi giây) để tăng co bóp tim, giúp tim hoạt động trở lại cho đến khi xe cấp cứu tới.
Cấp cứu ngưng tim với động tác ép tim đúng cách là quan trọng nhất, chờ khi nhân viên y tế đến hỗ trợ. Hiện nay hô hấp nhân tạo (thổi vào miệng người bệnh) không còn được khuyến cáo để tránh lây nhiễm bệnh. Quan trọng là giữ đường thở thông thoáng và tránh hít sặc khi nôn ói.
Tại phòng cấp cứu
- Bác sĩ hỏi bệnh sử, khám lâm sàng, đo huyết áp, nhịp tim, độ bão hòa oxy;
- Đo điện tim ngay trong vòng 10 giờ khi đến phòng cấp cứu;
- Chụp X-quang tim phổi tại giường;
- Xét nghiệm máu: Đo men tim troponin, đường huyết, chức năng thận, điện giải đồ, công thức máu, men gan…
- Siêu âm tim.
Nếu kết quả điện tim cho thấy nhồi máu cơ tim cấp kiểu ST chênh lên, người bệnh sẽ được đưa đến phòng thông tim ngay để can thiệp thông mạch vành.
Trường hợp không phải nhồi máu cơ tim kiểu ST chênh lên thì chờ kết quả men tim troponin. Nếu men tim troponin tăng động học và có ý nghĩa thì người bệnh sẽ được chụp và can thiệp mạch vành trong vòng 24 giờ.
Những trường hợp khác cần chụp mạch vành khẩn cấp:
- Ngưng tim được cứu sống;
- Rối loạn nhịp tim đe dọa đến tính mạng người bệnh;
- Huyết áp tụt, sốc tim, suy tim cấp;
- Đau ngực kéo dài dù đã điều trị thuốc.
